เมื่อสุขภาพช่องปาก เป็นเรื่องสำคัญของผู้ป่วยโรคสมองเสื่อม ผู้ดูแลจึงจำเป็นต้องใส่ใจในเรื่องการดูแลและทำความสะอาดช่องปาก!!

ผู้ป่วยที่เป็น โรคสมองเสื่อม แน่นอนว่าปัญหาที่ทั้งทันตแพทย์และผู้ดูแลพบเจอ คือ ความร่วมมือและความสามารถในการดูแลช่องปากของตัวผู้ป่วยเอง โดยสิ่งแรกที่ผู้ดูแลควรตระหนัก คือ การดูแลสุขภาพช่องปากที่ดีที่สุดให้กับผู้ป่วยกลุ่มนี้คือการดูแลตั้งแต่สุขภาพช่องปากที่บ้าน เนื่องจากหากปล่อยละเลยจนเกิดปัญหาก็จะก่อให้เกิดภาวะเปราะบางที่เร็วมากขึ้น รวมไปถึงการทำหัตถการทางทันตกรรมที่ใช้ในการรักษาก็จะมีความซับซ้อนมากขึ้นเช่นเดียวกัน

โรคสมองเสื่อมสามารถแบ่งได้หลายระดับ โดยใน กลุ่มผู้ป่วยที่มีแค่อาการหลงลืมการดูแลช่องปากแต่ยังให้ความร่วมมือ เราอาจใช้ได้หลายเทคนิค เช่น

1. เทคนิคการพูดทีละขั้นตอน และพูดให้กระชับชัดเจน (Task Breakdown)
2. หรือเทคนิคการทำให้ดูแล้วให้ผู้ป่วยทำตาม (Mirror mirror) เป็นต้น

ในขณะที่ผู้ป่วยที่ไม่ให้ความร่วมมือ และไม่ยอมอ้าปาก ผู้ดูแลอาจต้องใช้เทคนิคเหล่านี้

1. Sensory cue / Bridging และ  Desensitize คือ การให้คิวว่ากำลังจะทำอะไรและให้ผู้ป่วยคุ้นชินกับการกระทำนั้น เพื่อลดความไวต่อสิ่งกระตุ้น เช่น วางอุปกรณ์ทำความสะอาดช่องปากไว้ด้านหน้าผู้ป่วย ลองให้ผู้ป่วยถือ และลองแปะยาสีฟันไว้ที่ริมฝีปากผู้ป่วย หรือนวดบริเวณใบหน้าผู้ป่วยโดยเฉพาะบริเวณรอบริมฝีปาก
2. Mouth Rest คือ อุปกรณ์ช่วยอ้าปาก โดยให้ผู้ป่วยกัดในบริเวณฟันหลังและหลีกเลี่ยงการกัดที่ฟันหน้า

โดยวิธีการต่างๆ เหล่านี้แน่นอนว่าผู้ป่วยแต่ละคนก็จะมีเทคนิคที่เหมาะสมแตกต่างกันไป ทั้งนี้การดูแลช่องปากให้กับผู้ป่วยในกลุ่มนี้จะต้องอาศัยแรงกายแรงใจของผู้ดูแลเป็นอย่างมากที่จะหาเทคนิคที่เหมาะสมให้เจอ โดยให้ผู้ดูแลยึดหลักทั้ง 5 ข้อ ดังนี้

1. การใช้เวลา
2. ความใจเย็นอดทน
3. การยิ้ม
4. การสบตา และ
5. การพูดให้ชัดและกระชับ

ซึ่งการทำความสะอาดช่องปากให้ผู้ป่วยกลุ่มนี้จะทำที่ใดก็ได้ที่สะดวก ไม่จำเป็นต้องเป็นห้องน้ำเสมอไป ขอแค่เป็นที่ที่ผู้ป่วยคุ้นเคย สบาย ไร้สิ่งรบกวน และเป็นเวลาที่ผู้ป่วยให้ความร่วมมือ

ข้อมูลความรู้ทางทันตกรรมโดย

ทพ.ธนภณ อาชาพิทักษ์

ทันตแพทย์ประจำหน่วยทันตกรรมผู้สูงอายุและการดูแลผู้ป่วยพิเศษ คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย