เวลาขยับปาก หรือขากรรไกร ได้ยินเสียง “คลิก” หรือเหมือนได้ยินเสียง “กึก” ที่ขากรรไกร มันคืออะไร ถือว่าเป็นสัญญาณของการเกิดโรคอะไรได้บ้าง และจะมีวิธีการรักษาหรือป้องกันได้อย่างไรบ้าง

หลายคนอาจเคยสังเกตว่า เวลาที่อ้าปาก เคี้ยวอาหาร หรือขยับขากรรไกร จะมีเสียง “กึก ๆ” หรือ “คลิก” บริเวณหน้าหู บางครั้งอาจมีอาการปวดหรือรู้สึกตึงร่วมด้วย อาการลักษณะนี้มักเกี่ยวข้องกับปัญหาของข้อต่อขากรรไกรรวมถึงกล้ามเนื้อที่ช่วยควบคุมการเคลื่อนไหวของขากรรไกร ซึ่งในทางการแพทย์เรียก ข้อต่อขากรรไกร ว่า Temporomandibular Joint หรือ TMJ

ข้อต่อขากรรไกร เป็นหนึ่งในข้อต่อที่มีความซับซ้อนและมีการใช้งานตลอดเวลาในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นการพูด การเคี้ยวอาหาร หรือการกลืน ภายในข้อต่อจะมีโครงสร้างสำคัญที่เรียกว่า แผ่นรองข้อต่อ (TMJ disc) ทำหน้าที่เสมือนหมอนรองช่วยให้กระดูกขากรรไกรเคลื่อนไหวได้อย่างราบรื่นและช่วยดูดซับแรงระหว่างการใช้งาน

ส่วนมากนั้นเสียงที่เกิดขึ้นบริเวณหน้าหูอาจมีสาเหตุมาจากการที่แผ่นรองข้อต่อขากรรไกรเคลื่อนออกจากตำแหน่งปกติไปทางด้านหน้า เมื่อมีการอ้าปากหรือขยับกราม แผ่นรองข้อต่ออาจถูกดึงกลับเข้าสู่ตำแหน่งเดิม ทำให้เกิดเสียง “คลิก” หรือ “กึก” ขึ้นในขณะเคลื่อนไหวของขากรรไกร ซึ่งเป็นภาวะที่พบได้ค่อนข้างบ่อย ในบางรายอาจมีอาการปวดจากกล้ามเนื้อรอบขากรรไกรที่ตึงตัวหรือมีการอักเสบเล็กน้อยภายในข้อต่อร่วมด้วย

สาเหตุของอาการดังกล่าวอาจเกิดได้จากหลายปัจจัย เช่น ความผิดปกติของโครงสร้างภายในข้อต่อขากรรไกร เอ็นยึดข้อต่อที่หย่อนยาน การทำงานที่ไม่ประสานกันของกล้ามเนื้อขากรรไกร หรือเป็นผลกระทบจากพฤติกรรมที่ทำให้เกิดแรงกระทำในข้อต่อขากรรไกรมากเกินไป เช่น การเคี้ยวอาหารแข็งหรือเหนียวเป็นประจำ หรือการอ้าปากกว้างโดยไม่ระวังบ่อยครั้ง

โดยทั่วไปแล้ว อาการเสียงคลิกที่ขากรรไกรไม่ได้ถือเป็นโรคร้ายแรง แต่อาจเป็นสัญญาณเตือนว่าข้อต่อขากรรไกรและกล้ามเนื้อบริเวณนี้กำลังถูกใช้งานหนักเกินไป หรือมีความไม่สมดุลของการทำงาน หากมีอาการร่วมกับความปวดหรือความรู้สึกไม่สบาย แนวทางการดูแลตนเองเบื้องต้นที่สามารถช่วยบรรเทาอาการควรเริ่มต้นดูแลตนเองโดยช่วยให้ข้อต่อขากรรไกรได้พักฟื้น ได้แก่

• พยายามพักการใช้งานขากรรไกร หลีกเลี่ยงการเคี้ยวอาหารที่แข็ง เหนียว หรือชิ้นใหญ่เกินไป
• หลีกเลี่ยงการอ้าปากกว้างบ่อย ๆ เช่น เวลาหาวหรือกัดอาหารคำใหญ่
• รับประทานอาหารที่นุ่ม เคี้ยวง่าย ในช่วงที่มีอาการ
• ประคบอุ่นบริเวณกรามหรือหน้าหูเมื่อมีอาการปวดหรือตึง เพื่อช่วยให้กล้ามเนื้อคลายตัว
• หลีกเลี่ยงพฤติกรรมที่เพิ่มแรงกดต่อขากรรไกร เช่น การกัดฟันหรือขบฟันแน่นโดยไม่รู้ตัว

ในหลายกรณี เมื่อมีการปรับพฤติกรรมการใช้งานขากรรไกรร่วมกับการดูแลตนเองอย่างเหมาะสม อาการมักจะค่อย ๆ ดีขึ้นได้ภายในระยะเวลาหลายสัปดาห์ถึงไม่กี่เดือน อย่างไรก็ตาม หากมีอาการต่อไปนี้เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องหรือมีความรุนแรงมากขึ้น ควรเข้ารับการตรวจประเมินจากทันตแพทย์

• เสียงคลิกหรือเสียงกึกที่ขากรรไกรดังขึ้นหรือเกิดบ่อยขึ้น
• มีอาการปวดบริเวณหน้าหู ขมับ หรือกราม
• อ้าปากได้จำกัด หรือรู้สึกติดขัดเวลาขยับขากรรไกร
• เคี้ยวอาหารลำบาก หรือมีอาการปวดขณะใช้งานขากรรไกร

การเข้ารับการตรวจจากทันตแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้าน ทันตกรรมบดเคี้ยวและความเจ็บปวดช่องปากใบหน้า จะช่วยให้สามารถประเมินสาเหตุของอาการได้อย่างเหมาะสม และวางแผนการดูแลรักษาที่ถูกต้อง เพื่อให้ข้อต่อขากรรไกรสามารถทำงานได้อย่างปกติและปลอดภัยในระยะยาว

ข้อมูลความรู้ทางทันตกรรมโดย

ผศ.ทพญ.ดร.ชญานิษฐ์ ฉวีวรรณากร

อาจารย์ประจำภาควิชาทันตกรรมบดเคี้ยว คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย