แผ่นกันฟันสำหรับนักกีฬา จำเป็นจริงไหม? คนออกกำลังกายทั่วไปควรใส่หรือเปล่า?

สาเหตุที่ฟันสึกจากการออกกำลังกายมาจากอะไรได้บ้าง

การออกกำลังกายหรือเล่นกีฬามีความเชื่อมโยงกับการมีฟันสึกฟันแตกได้โดยตรง แต่เหตุผลนั้นไม่ใช่แค่มาจากการกระแทก โดยอาจมาจากพฤติกรรมที่เกิดขึ้นระหว่างออกกำลังกายที่เราอาจไม่รู้ตัว เช่น การขบเน้นฟันโดยไม่รู้ตัวขณะออกแรงหนัก เช่น ยกน้ำหนัก วิ่ง หรือปีนเขา การสึกกร่อนของฟันจากสภาพน้ำในสระว่ายน้ำ รวมถึงกรดจากเครื่องดื่มและเจลที่ใช้ระหว่างออกกำลังกาย เช่น Sports drink, เจลให้พลังงาน, หรือแม้แต่เครื่องดื่มผสมวิตามินที่มีส่วนผสมของน้ำตาลสูง เมื่อดื่ม/จิบบ่อยๆ ทำให้ในช่องปากอยู่ในสภาวะเป็นกรดแทบตลอดเวลาซึ่งมีผลทำลายเคลือบฟันโดยตรง

แผ่นกันฟันสึกสำหรับนักกีฬามีหลายประเภทตามลักษณะการขึ้นรูป ดังนี้

1. แบบสำเร็จรูป ที่ซื้อได้ทั่วไปตามร้านอุปกรณ์กีฬาหรือออนไลน์ มีขนาดตายตัว หาซื้อได้สะดวก แต่ประสิทธิภาพป้องกันอาจไม่สูงนักเนื่องจากมักจะหลวมไม่กระชับกับฟัน ทำให้สวมใส่ไม่สบายหรือสบฟันไม่สมดุล
2. แบบ Boil-and-Bite (แบบต้มแล้วกัดขึ้นรูป) นี่คือประเภทที่เห็นมากที่สุดในโซเชียล เวลาขึ้นรูปให้แช่น้ำร้อน จากนั้นนำมากัดเพื่อให้ขึ้นรูปตามฟันของเรา กระชับกว่าแบบแรกและราคาไม่แพง แต่มีข้อจำกัดสำคัญคือ คุณภาพของการขึ้นรูปขึ้นอยู่กับวิธีการทำ ซึ่งถ้าทำผิดขั้นตอนมักให้ผลที่ไม่ดีและสวมใส่ไม่สบายหรือสบฟันไม่สมดุล
3. แบบทำเฉพาะบุคคล (Custom-fit Mouthguard) ทำโดยทันตแพทย์ผ่านการพิมพ์ปากหรือสแกนฟันเฉพาะบุคคล แล้วส่งผลิตในห้องปฏิบัติการทันตกรรม sports guard ชนิดนี้จะได้แผ่นที่กระชับสนิทกับฟันของแต่ละคนโดยเฉพาะ และมีขอบเขตครอบคลุมฟัน เหงือกและกระดูกเบ้าฟันที่เหมาะสมทำให้ป้องกันได้ดีที่สุด และอายุการใช้งานยาวนาน แต่แน่นอนว่าราคาสูงกว่า

เช็กตัวเองว่าควรใช้หรือไม่

การเลือกใช้มักขึ้นอยู่กับกีฬาและสภาพฟันแต่เดิมของแต่ละคน ไม่ใช่ทุกคนที่ออกกำลังกายต้องใช้ แต่บางกลุ่มกีฬาอาจมีความเสี่ยงสูง โดยวัตถุประสงค์ของการใช้แผ่นกันฟันสึกสำหรับนักกีฬานั้นออกแบบมาเพื่อ

• ป้องกันการกระแทก
• ลดความเสี่ยงฟันแตก ฟันหัก ฟันสึก
• ป้องกันการบาดเจ็บของฟัน เหงือก และขากรรไกร

กลุ่มคนที่อาจเหมาะกับการใช้แผ่นกันฟันสึกสำหรับนักกีฬาระหว่างออกกำลังกาย

• คนที่เล่นกีฬาปะทะหรือมีแรงกระแทกสูง เช่น มวย ฟุตบอล บาสเกตบอล รักบี้ สเก็ตบอร์ด กีฬาเอ็กซ์ตรีม
• คนที่ชอบกัดฟันแน่นเวลายกเวท
• นักว่ายน้ำที่ฝึกซ้อมหนัก หรือคนที่อยู่ในสระว่ายน้ำเป็นเวลานานและต่อเนื่อง
• คนที่มีประวัติฟันร้าว ฟันสึก

ข้อสรุปและข้อควรระวัง

• แผ่นกันฟันสึกสำหรับนักกีฬาป้องกันฟันสึกได้จริง แต่ต้องเลือกให้ถูกประเภทและถูกวัตถุประสงค์ โดยเริ่มจากการประเมินอาการ สาเหตุ สภาพฟันและระบบบดเคี้ยวกับทันตแพทย์ก่อนจึงเลือกอุปกรณ์ที่เหมาะกับตัวเองที่สุด
• เฝือกนักกีฬานั้นไม่เหมือนกับเฝือกนอนกัดฟัน ทันตอุปกรณ์ทั้งสองอย่างนี้ถูกออกแบบมาต่างกัน ใช้แทนกันไม่ได้ผลเต็มที่

ไม่ว่าจะใช้แผ่นกันฟันสึกสำหรับนักกีฬาหรือไม่ ทุกคนที่ออกกำลังกายสม่ำเสมอควรตรวจฟันทุก 6 เดือน และแจ้งทันตแพทย์ถึงชนิดกีฬาที่เล่น เพื่อให้ตรวจหาร่องรอยการสึกของฟันหรืออาการขากรรไกรได้ตั้งแต่เนิ่นๆ

ข้อมูลความรู้ทางทันตกรรมโดย

ผศ.ทพญ.ดร.ชญานิษฐ์ ฉวีวรรณากร

อาจารย์ประจำภาควิชาทันตกรรมบดเคี้ยว คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย