แปรงฟันอย่างเดียวไม่พอ! รู้จักจุดสะสมเชื้อโรคในช่องปากที่หลายคนมองข้าม

การทำความสะอาดช่องปากไม่ใช่แค่การแปรงฟันให้สะอาด ในความเป็นจริง ช่องปากไม่ได้มีแค่ฟัน และเชื้อโรคก็ไม่ได้อาศัยอยู่เฉพาะบนผิวฟันเท่านั้น ในช่องปากของเรามีแบคทีเรียอยู่มากมาย หากไม่ทำความสะอาดให้ดีสามารถทำให้เกิดฟันผุ โรคเหงือก กลิ่นปาก และปัญหาสุขภาพช่องปากอื่น ๆ ตามมา

เชื้อโรคในช่องปากมักสะสมอยู่บริเวณไหนบ้าง?

1. บริเวณรอยต่อระหว่างฟันกับเหงือก เป็นบริเวณที่คราบจุลินทรีย์สะสมได้ง่ายและเป็นจุดเริ่มต้นของโรคเหงือก
2. ซอกฟัน เป็นบริเวณที่ขนแปรงสีฟันเข้าไม่ถึง จึงเป็นสาเหตุที่พบบ่อยของฟันผุระหว่างซี่ฟันและเหงือกอักเสบ
3. ลิ้น โดยเฉพาะบริเวณโคนลิ้น เป็นแหล่งสะสมของแบคทีเรียและเป็นสาเหตุสำคัญของกลิ่นปาก
4. กระพุ้งแก้มและเพดานปาก แม้จะไม่ใช่จุดหลัก แต่ก็มีแบคทีเรียอาศัยอยู่เช่นกัน
5. อุปกรณ์ในช่องปากต่าง ๆ เช่น เครื่องมือจัดฟัน หรือ ฟันปลอม เป็นต้น  ซึ่งต้องได้รับการทำความสะอาดอย่างสม่ำเสมอ

การดูแลช่องปากควรครอบคลุมทั้งช่องปาก ไม่ใช่เฉพาะตัวฟัน โดยประกอบด้วย

1. แปรงฟันให้ถูกวิธี อย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง เช้าและก่อนนอน โดยใช้เวลาแปรงอย่างน้อย 2 นาที
2. ทำความสะอาดซอกฟันทุกวันโดยใช้ไหมขัดฟัน หรือแปรงซอกฟันตามความเหมาะสม เพราะการใช้แปรงสีฟันเพียงอย่างเดียวไม่สามารถเข้าทำความสะอาดบริเวณด้านประชิดของฟันได้ดี
3. ทำความสะอาดลิ้น โดยใช้ที่ทำความสะอาดลิ้นหรือขนแปรงสีฟันแปรงเบา ๆ โดยเฉพาะบริเวณโคนของลิ้น
4. ทำความสะอาดอุปกรณ์ในช่องปาก หากมีรีเทนเนอร์ ฟันปลอม หรือเครื่องมือจัดฟัน ควรทำความสะอาดทุกวันตามคำแนะนำของทันตแพทย์

หลายคนแปรงได้ดีเฉพาะด้านหน้าที่มองเห็น ดังนั้นบริเวณที่มักพบว่าผู้ป่วยทำความสะอาดได้ไม่ค่อยดีได้แก่ ด้านประชิดของฟันหรือซอกฟัน ด้านในของฟันหน้าล่าง ด้านในของฟันหลัง รอยต่อระหว่างฟันกับเหงือก และโคนลิ้น

การเช็คความสะอาดหลังแปรงฟันสามารถเช็คได้ดังนี้

1. ใช้สีย้อมคราบจุลินทรีย์ (disclosing agent) เป็นวิธีที่ไม่ยากและแม่นยำ เพราะจะสีย้อมจะติดบริเวณที่ยังมีคราบจุลินทรีย์หลงเหลืออยู่
2. ส่องกระจกตรวจดูตามแนวเหงือก หากยังเห็นคราบสีขาวขุ่น สีเหลือง หรือเศษอาหารติดอยู่ แสดงว่ายังทำความสะอาดไม่หมด

หากทำความสะอาดได้ดีอยู่เป็นประจำ จะมีเหงือกที่สุขภาพดี ซึ่งจะมีลักษณะเป็นสีชมพูอ่อน (อาจแตกต่างกันไปตามแต่ละบุคคล) ไม่บวม ไม่แดง ไม่เลือดออกขณะแปรงฟันหรือใช้ไหมขัดฟัน  อย่างไรก็ตามควรเข้ารับการตรวจสุขภาพช่องปากเป็นประจำเพราะอาจมีคราบจุลินทรีย์หรือหินปูนสะสมในบริเวณที่เราไม่สามารถมองเห็นได้เอง

ข้อมูลความรู้ทางทันตกรรมโดย

รศ.ทพญ.ดร.รังสิมา สกุลณะมรรคา

อาจารย์ประจำภาควิชาทันตกรรมหัตถการ คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย