ความเครียดไม่ได้ทำร้ายแค่ใจ แต่ทำร้าย “ฟันและเหงือก” ด้วย!?!

เมื่อเราเกิดความเครียด ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนความเครียด เช่น คอร์ติซอล (cortisol) ออกมามากขึ้น ทำให้ระบบภูมิคุ้มกันทำงานลดลง และความเครียดอาจทำให้พฤติกรรมการดูแลสุขภาพช่องปากเปลี่ยนไป จึงส่งผลต่อสุขภาพช่องปากได้

ความเครียดอาจทำให้เกิดปัญหาในช่องปาก เช่น

• นอนกัดฟันหรือขบฟันแน่นโดยไม่รู้ตัว เป็นปัญหาที่พบได้บ่อย โดยเฉพาะในช่วงที่มีความเครียดสูง ทำให้เกิดอาการปวดเมื่อยกล้ามเนื้อบริเวณกราม ปวดขมับ ปวดศีรษะ ฟันสึก หรือในบางรายอาจมีรอยร้าวของฟันได้
• ปากแห้ง น้ำลายน้อยลง ความเครียดอาจส่งผลต่อการทำงานของต่อมน้ำลาย ทำให้รู้สึกปากแห้ง ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงต่อฟันผุ และมีกลิ่นปากได้
• โรคเหงือกอักเสบหรือโรคปริทันต์  เมื่อภูมิคุ้มกันลดลง ร่างกายจะตอบสนองต่อเชื้อแบคทีเรียในช่องปากได้ไม่ดีเท่าเดิม ทำให้เหงือกอักเสบ บวม แดง เลือดออกง่าย และอาจทำให้โรคปริทันต์รุนแรงขึ้นได้
• แผลในช่องปากหรือแผลร้อนใน  แม้ว่าความเครียดจะไม่ใช่สาเหตุโดยตรง แต่อาจปัจจัยที่ทำให้เกิดแผลร้อนในได้ง่ายขึ้น
• พฤติกรรมที่ส่งผลเสียต่อช่องปาก  บางคนอาจละเลยการแปรงฟัน รับประทานของหวานมากขึ้น ดื่มเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลหรือคาเฟอีนมากขึ้น สูบบุหรี่ หรือพักผ่อนไม่เพียงพอ ซึ่งล้วนส่งผลเสียต่อสุขภาพช่องปาก

หากมีอาการตามตัวอย่างด้านล่างนี้ร่วมกับเป็นช่วงที่มีความเครียดสะสม อาจเป็นสัญญาณว่าความเครียดกำลังส่งผลต่อสุขภาพช่องปาก

• ตื่นนอนแล้วรู้สึกปวดกราม ปวดขมับ หรือปวดศีรษะ
• รู้สึกว่าฟันเสียว ฟันสึก หรือฟันแตกบิ่นง่ายขึ้น
• รู้สึกปากแห้งอยู่บ่อย ๆ
• มีกลิ่นปากมากขึ้น
• รู้สึกเมื่อยบริเวณกล้ามเนื้อใบหน้าและขากรรไกร

การดูแลสุขภาพช่องปากขณะมีความเครียดไม่แตกต่างจากการดูแลสุขภาพช่องปากในสภาวะปกติ เพียงแต่เพิ่มการจัดการกับความเครียดให้ดีขึ้นโดยเร็ว

• แปรงฟันวันละ 2 ครั้งด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ และทำความสะอาดซอกฟันทุกวัน
• ดื่มน้ำให้เพียงพอ โดยเฉพาะคนที่มีอาการปากแห้ง
• หลีกเลี่ยงการรับประทานของหวานหรือเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลบ่อย ๆ
• หากสงสัยว่ามีอาการนอนกัดฟัน ควรปรึกษาทันตแพทย์ เพราะอาจจำเป็นต้องใช้อุปกรณ์ป้องกันการกัดฟัน (night guard)
• ตรวจสุขภาพช่องปากเป็นประจำทุก 6 เดือน หรือบ่อยกว่านั้นตามคำแนะนำของทันตแพทย์

ข้อมูลความรู้ทางทันตกรรมโดย

รศ.ทพญ.ดร.รังสิมา สกุลณะมรรคา

อาจารย์ประจำภาควิชาทันตกรรมหัตถการ คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย